De Duitse werkwoorden kennen zwakke, sterke en onregelmatige werkwoorden. In dit artikel leg ik graag uit wat de verschillen hiertussen zijn.
Zwake werkwoorden
De eigenschap van zwakke werkwoorden zijn dat deze in de tegenwoordige en verleden tijd dezelfde vervoeging krijgen. Oftewel, achter de stam (het werkwoord zonder ‚-en‘) komt er steeds een vaste vorm.
Tegenwoordige tijd (present)
| machen (doen) | reisen (reis) | reden (praten) | |
|---|---|---|---|
| Standaard | Als de stam op een s-klank eindigt | Als de stam op een -d, -t, eindigt | |
| ich | mache | reise | rede |
| du | machst | reist | redest |
| er / sie / es | macht | reist | redet |
| wir | machen | reisen | reden |
| ihr | macht | reist | redet |
| sie / Sie | machen | reisen | reden |
Verleden tijd (imperfect)
| machen (doen) | reisen (reis) | reden (praten) | |
|---|---|---|---|
| Standaard | Als de stam op een s-klank eindigt | Als de stam op een -d, -t, eindigt | |
| ich | machte | reiste | redete |
| du | machtest | reistest | redetest |
| er / sie / es | machte | reiste | redete |
| wir | machten | reisten | redeten |
| ihr | machtet | reistet | redetet |
| sie / Sie | machten | reisten | redeten |
Voltooid deelwoord (past participle)
Deze vorm gebruik je om aan te geven dat iets is gebeurt en er daarna ook niets meer gaat geburen. Bijvoorbeeld? ‚Hij heeft de puzzel gemaakt‘. De puzzel is klaar en er hoeft niet doorgegaan te worden met puzzelen.
In het Duits maak je als volgt een voltooid deelwoord:
ge + er / sie / es-vorm van het werkwoord in de tegenwoordige tijd.
ge + (er / sie / es) macht
Er hat das Rätsel gemacht
Sterke werkwoorden
De uitgangen van sterke werkwoorden gaan nagenoeg hetzelfde als bij zwakke werkwoorden, maar . . . Sterke werkwoorden hebben als eigenschap dat ze van klanken kunnen veranderen. In de tegenwoordige tijd veranderd hierdoor de ‚a‘ in een ‚ä‘ en een ‚e‘ in een ‚i‘ of een ‚ie‘. In de verleden tijd veranderd, net als het Nederlands, het hele werkwoord.
Tegenwoordige tijd (present)
| laufen (lopen) | raten (raden) | lesen (lezen) | sprechen (lezen) | |
|---|---|---|---|---|
| Standaard | Als de stam op een -d, -t, eindigt | Als de e in de stam lang wordt uitgesproken | Als de e in de stam kort wordt uitgesproken | |
| ich | laufe | rate | lese | spreche |
| du | läufst | rätst | liest | sprichst |
| er / sie / es | läuft | rät | liest | spricht |
| wir | laufen | raten | lesen | sprechen |
| ihr | lauft | ratet | lest | sprecht |
| sie / Sie | laufen | raten | lesen | sprechen |
Tegenwoordige tijd (present) – uitzonderingen
| brennen (branden) | es brennt |
| denken (denken) | er denkt |
| gehen (gaan) | er geht |
| kennen (kennen) | er kennt |
| nennen (noemen) | er nennt |
| rennen (rennen) | er rennt |
| aufheben (optillen / bewaren) | er heb auf |
| stehen (staan) | er steht |
| sich wenden an (zich wenden (tot)) | er wendet sich an |
| geben (geven) | er gibt |
| nehmen (nemen) | er nimmt |
| werden (worden) | er wird |
Verleden tijd (imperfect)
| kommen (komen) | lesen (lezen) | finden (vinden) | |
|---|---|---|---|
| Standaard | Als de stam op een s-klank eindigt | Als de stam op een -d, -t, eindigt | |
| ich | kam | las | fand |
| du | kamst | lasest | fandst |
| er / sie / es | kam | las | fand |
| wir | kamen | lasen | fanden |
| ihr | kamt | last | fandet |
| sie / Sie | kamen | lasen | fanden |
Voltooid deelwoord (past participle)
Doordat sterke werkwoorden van klank kunnen veranderen, zijn er geen regeltjes waarmee het voltooid deelwoord uit sterke werkwoorden afgeleid kunnen worden. Het is dus een kwestie van opzoeken en in je hoofd stampen.
Onregelmatige werkwoorden
Werkwoorden die niet volgens de regels vervoegd kunnen worden, zijn onregelmatige werkwoorden. Ze worden ook wel eens klankveranderende werkwoorden genoemd, omdat ze van klank kunnen veranderen. Deze woorden moeten uit het hoofd geleerd worden.
Tegenwoordige tijd (present)
| haben (hebben) | können (kunnen) | dürfen (mogen (toestemming hebben)) | mögen (lusten, lekker vinden, aardig vinden / mogen) | |
|---|---|---|---|---|
| ich | habe | kann | darf | mag |
| du | hast | kannst | darfst | magst |
| er / sie / es | hat | kann | darf | mag |
| wir | haben | können | dürfen | mögen |
| ihr | habt | könnt | dürft | mögt |
| sie / Sie | haben | können | dürfen | mögen |
| wissen (weten) | sein (zijn) | werden (worden) | werden (zullen) | |
|---|---|---|---|---|
| ich | weiß | bin | werde | werde |
| du | weißt | bist | wirst | wirst |
| er / sie / es | weiß | ist | wird | wird |
| wir | wissen | sind | werden | werden |
| ihr | wisst | seid | werdet | werdet |
| sie / Sie | wissen | sind | werden | werden |
| müssen (moeten) | sollen (moeten) | |
|---|---|---|
| ich | muss | soll |
| du | musst | sollst |
| er / sie / es | muss | soll |
| wir | müssen | sollen |
| ihr | müsst | sollt |
| sie / Sie | müssen | sollen |
A) Je gebruikt ‚müssen‘ wanneer het logisch is dat
Dat moet Anna geweest zijn. – Das muss Anna gewessen sein.
B) Bij een dringend advies gebruik je ook ‚müssen‘
Je moet nu gaan. – Du musst jetzt gehen.
C) Als je twijfelt of jezelf iets afvraagt, gebruik je ’sollen‘
Ik weet niet of ik er naar toe moet gaan. – Ich weiß nicht, ob ich hinfahren soll.
D) Ook in een persoonlijk bevel gebruik je ’sollen‘
Jij moet je mond houden! – Du sollst den Mund halten!
| wollen (willen) | möchten (willen) | sollen (willen) | |
|---|---|---|---|
| ich | will | wollte | soll |
| du | willst | wolltest | sollst |
| er / sie / es | will | wollte | soll |
| wir | wollen | wollten | sollen |
| ihr | wollt | wolltet | sollt |
| sie / Sie | wollen | wollten | sollen |
A) Je gebruikt ‚möchten‘ als je iets aanbiedt of beleefd zegt wat je wenst
Wil je koffie of thee? – Möchtest du Kaffee oder Tee?
Ik wil liever thee. – Ich möchte lieber Tee.
B) Ook gebruik je ‚möchten‘ als je iets beslist (niet) wilt
Dat wil ik niet, dat heb ik toch al gezegd! – Das will ich nicht, das habe ich doch schon gesagt
C) Als ‚men iets wilt‘ of dat het ‚de bedoeling is dat‘ gebruik je ’sollen‘
Mensen zouden hier langzamer moeten rijden. – Die Menschen sollen hier langsamer fahren.
Verleden tijd (imperfect)
| haben (hebben) | können (kunnen) | dürfen (mogen (toestemming hebben)) | mögen (lusten, lekker vinden, aardig vinden / mogen) | |
|---|---|---|---|---|
| ich | hatte | konnte | durfte | mochte |
| du | hattest | konntest | durftest | mochtest |
| er / sie / es | hatte | konnte | durfte | mochte |
| wir | hatten | konnten | durften | mochten |
| ihr | hattet | konntet | durftet | mochtet |
| sie / Sie | hatten | konnten | durften | mochten |
| wissen (weten) | sein (zijn) | werden (worden) | werden (zullen) | |
|---|---|---|---|---|
| ich | wusste | war | wurde | würde |
| du | wusstest | warst | wurdest | würdest |
| er / sie / es | wusste | war | wurde | würde |
| wir | wussten | waren | wurden | würden |
| ihr | wusstet | wart | wurdet | würdet |
| sie / Sie | wussten | waren | wurden | würden |
| müssen (moeten) | sollen (moeten) | |
|---|---|---|
| ich | musste | sollte |
| du | musstest | solltest |
| er / sie / es | musste | sollte |
| wir | mussten | sollten |
| ihr | musstet | solltet |
| sie / Sie | mussten | sollten |
| wollen (willen) | möchten (willen) | sollen (willen) | |
|---|---|---|---|
| ich | wollte | wusste | sollte |
| du | wolltest | wusstest | solltest |
| er / sie / es | wollte | wusste | sollte |
| wir | wollten | wussten | sollten |
| ihr | wolltet | wusstet | solltet |
| sie / Sie | wollten | wussten | sollten |
Voltooid deelwoord (past participle)
| haben (hebben) | gehabt |
| können (kunnen) | gekonnt |
| dürfen (mogen (toestemming hebben)) | gedurft |
| mögen (lusten, lekker vinden, aardig vinden / mogen) | gemocht |
| wissen (weten) | gewusst |
| sein (zijn) | gewesen |
| werden (worden / zullen) | geworden |
| müssen (moeten) | gemusst |
| sollen (moeten / willen) | gesollt |
| wollen (willen) | gewollt |
| möchten (willen) | gemöchtet |