D T DT: uitleg over verleden tijd en werkwoorden

🇳🇱 Geschreven in het Nederlands

Ours Bamse die grammatica onderzoekt met een vergrootglas.

De grootste uitdaging binnen de Nederlandse taal, is de bepaling van -d, -t en -dt. Zelfs moedertaalsprekers maken nog dagelijks fouten. In dit artikel zal ik uitleggen hoe deze fouten kan voorkomen.

In dit artikkel:
– Sterke werkwoorden
– Zwakke werkwoorden
– Onregelmatige werkwoorden
– Eigenwijze werkwoorden
– Voltooid deelwoord

Verleden tijd

Sterke werkwoorden

Verleden tijd kan op vier manieren worden gevormd. De eerste manier wordt “sterke werkwoorden”, ook wel “onregelmatige werkwoorden” genoemd. In deze vorm verandert de klinker en eindigt de stam met “-en”.

Hele werkwoord	De stam (ovt)	Meervoud
lopen -en	(Ik) liep	(Wij) liepen
vinden -en	(Ik) vond	(Wij) vonden
bieden -en	(Ik) bood	(Wij) boden

Zwakke werkwoorden

Zwakke werkwoorden, ook wel regelmatige werkwoorden, is de tweede vorm. Hierin krijgt de stam “+ te” of “+ de”. In de meervoudsvorm wordt een “+ n” toegevoegd. De uitkomst wordt bepaalt aan de hand van het volgende ezelsbruggetje:

’t exkofschip

Je gebruikt “+ t” wanneer de laatste medeklinker van de stam in het ezelsbruggetje voorkomt (met uitzondering van de medeklinkers).

Hele werkwoord	Meervoud
Joep snoepte van de taart.	1. Stam = (ik) snoep 2. P zit in “’t exkofschip” 3. Snoep + te
Joep en Hanne praten met elkaar.	1. Stam = (ik) praat 2. T zit in “’t exkofschip” 3. praat + te 4. (Wij) praat + te + n
Janneke droogde de tafel.	1. Stam = (ik) droog 2. G zit niet in “’t exkofschip” 3. Droog + de
Janneke en Kees vertelden elkaar een hoop leugens.	1. Stam = (ik) droog 2. G zit niet in “’t exkofschip” 3. Droog + de 4. (Wij) praat + de + n

Onregelmatige werkwoorden

De derde vorm is de onregelmatige vorm. Net als in de tegenwoordige tijd, kent de verleden tijd ook een aantal werkwoorden die een totaal eigen manier van verbuigen hebben:

Werkwoord:	Enkelvoud:	Meervoud:	Voltooid deelwoord:
hebben	had	hadden	gehad
kunnen	kon	konden	gekund
mogen	mocht	mochten	gemogen
willen	wilde	wilden	gewild
zijn	was	waren	geweest
zullen	zou	zouden

Eigenwijze werkwoorden

Deze vierde vorm, geen officiële groep, is een klein groepje die in de vorige drie vormen niet passen. Behalve een klinker verandert ook een medeklinker.

Werkwoord:	Enkelvoud:	Meervoud:	Voltooid deelwoord:
brengen	bracht	brachten	gebracht
eten	at	aten	gegeten
gaan	ging	gingen	gegaan

Andere werkwoorden hebben gedeeltelijk een zwakke, en gedeeltelijk een sterke vervoeging.

Werkwoord:	Enkelvoud:	Meervoud:	Voltooid deelwoord:
bakken	bakte	bakten	gebracht
lachen	lachte	lachten	gelachen
vragen	vroeg	vroegen	gevraagd
wreken	wreekte	wreekten	gewroken
zeggen	zei	zeiden	gezegd

Voltooid deelwoord (onbekende tijd)

We gebruiken het voltooid deelwoord wanneer een actie is uitgevoerd en niet bekend is wanneer het gebeurde. Ook in deze vorm kunnen we hetzelfde ezelsbruggetje gebruiken om te achterhalen of we een “d” of een “t” moeten gebruiken.

Hele werkwoord	Meervoud
Joep heeft van de taart gesnoept.	1. Stam = (ik) snoep 2. P zit in “’t exkofschip” 3. ge + snoep + t
Janneke heeft de tafel gedroogd.	1. Stam = (ik) droog 2. G zit niet in “’t exkofschip” 3. ge + droog + d

Voordat je verder reist door de talen

Getekende witte beer die een wereldkaart leest bij een kampvuur, met de skyline van een stad op de achtergrond.

Heb je vragen over woorden, uitdrukkingen of taalverschillen? Of wil je hier iets aan toevoegen? Je kunt je ideeën altijd delen via het contactformulier of in de reactieveld hieronder. Samen maken we taal begrijpelijker.

Tot ergens onderweg!